PERSONEL TAŞIMA VE EĞİTİM GEZİLERİNİN BENZER İŞ OLDUĞU
Karar No: 2009/UH.III-1917
Başvuruya Konu İhale:
2009/40888 İhale Kayıt Numaralı “Yurt İçi Personel Taşıma Hizmeti İçin Araç Kiralanması” İhalesi
Kurumca Yapılan İnceleme ve Değerlendirme:
17.07.2009 tarih ve III.H.13.44.0092/2009-23E sayılı Esas İnceleme Raporunda;
Kara Kuvvetleri Lojistik Komutanlığı tarafından 08.06.2009 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan “Yurt İçi Personel Taşıma Hizmeti İçin Araç Kiralanması” ihalesine ilişkin olarak Olimpiyat Turizm Otomotiv Madencilik Gıda Kimyasal Maddeler Spor Malzemeleri Tic. Ltd. Şti. nin 19.06.2009 tarihinde yaptığı şikayet başvurusunun, idarenin 22.06.2009 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibinin 30.06.2009 tarih ve 15250 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 30.06.2009 tarihli dilekçe ile itirazen şikayet başvurusunda bulunduğu,
İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden;
4734 sayılı Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,
Karar verilmesinin uygun olacağı hususlarına yer verilmiştir.
Karar:
Esas İnceleme Raporu ve ekleri incelendi:
İtirazen şikayet dilekçesinde özetle;
…
2) İhale uhdesinde kalan Şereflikoçhisar-Tuz Gölü Seyahat Turizm Ltd. Şti nin sunmuş olduğu özel sektörden alınmış iş deneyim belgesinin ihale şartnamesinde belirtilen benzer iş olan “Ticari Amaçla Otobüsle veya Midibüsle Şehirler Arası Yolcu Taşıma” tanımına uymadığı, söz konusu iş deneyim belgesinin organizasyon işlerine yönelik olduğu, ayrıca iş deneyim belgesine eklenmesi gereken SSK işyeri bildirgelerinin de ihale komisyonuna sunulmadığı,
İddialarına yer verilmiştir.
A- Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:
…
2) Başvuru sahibinin 2 nci iddiasına ilişkin olarak:
İhale ilanında; “İlk ilan tarihinden geriye doğru son beş yıl içinde kabul işlemleri tamamlanan ihale konusu iş veya benzer işlerle ilgili deneyimi gösteren ve teklif edilen bedelin %30 oranından az olmamak üzere, tek sözleşmeye ilişkin iş deneyimini gösteren belgesi,” düzenlemesi,
İhaleye ilişkin idari şartnamenin “Mesleki ve teknik yeterliğe ilişkin belgeler ve bu belgelerin taşıması gereken kriterler” başlıklı 7.5.1 maddesinde; “İsteklinin ihale konusu iş veya benzer işlerde son beş yıl içinde yurt içinde veya yurt dışında kamu veya özel sektörde sözleşme bedelinin en az % 80 i oranında gerçekleştirdiği, idarece kusursuz kabul edilen ihale konusu iş veya benzer işlerle ilgili deneyimini gösteren ve teklif bedelinin %30 oranından az olmamak üzere, tek sözleşmeye ilişkin iş deneyim belgesi verecektir.” düzenlemesi,
Yine ilahe ilanında ve idari Şartnamenin 7.6 ncı maddesinde benzer iş tanımı ile ilgili olarak ise; “Daha önceden yapılan ticari amaçla otobüsle veya midibüsle şehirlerarası yolcu taşıma işi benzer iş olarak değerlendirilecektir.” düzenlemesi bulunmaktadır.
Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği nin “Belge düzenleme koşulları” başlıklı 45 inci maddesinin 3 üncü fıkrasında; “Alt yüklenicilerin iş bitirme belgesi almak amacıyla yapacakları başvurularda; yüklenici ile alt yüklenici arasında imzalanan bedel içeren sözleşmenin ve bu sözleşme kapsamında düzenlenen fatura örneklerinin veya bu örneklerin noter, yeminli mali müşavir, serbest muhasebeci mali müşavir veya vergi dairesi onaylı suretlerinin veya serbest meslek makbuzu nüshalarının ya da bu nüshaların noter, yeminli mali müşavir, serbest muhasebeci mali müşavir veya vergi dairesi onaylı suretlerinin, personel çalıştırılan işlerde o işe ait sosyal güvenlik prim ödemelerini gösteren belgelerin, iş mevzuatının zorunlu tuttuğu hallerde ise, ayrıca ilgili sigorta müdürlüğünden alınan işyeri bildirgesinin sunulması zorunludur.” hükmü yer almaktadır.
İhale üzerinde bırakılan istekli olan Şereflikoçhisar-Tuz Gölü Seyahat Turizm Ltd. Şti. tarafından iş deneyim belgesi olarak; yüklenici firma olan Flap Kong. Top. Hizm. Otom. ve Tur. A.Ş ile firmaları aralarında düzenlemiş oldukları 15.09.2006 tarihli ve 725.000,00 TL bedelli alt yüklenicilik sözleşmesinin ve bu sözleşme kapsamında 18.10.2006 tarih ve 745.000,00 TL bedel üzerinden düzenlenen bir faturanın sunulmuş olduğu, düzenlenen alt yüklenici sözleşmesinde yapılacak işin konusunun Milli Eğitim Bakanlığı Cumhuriyet Eğitim Gezileri kapsamında I-IV dönem gezileri için toplam 208 adet otobüsün kiralanması işi olduğu belirlenmiştir.
Mahiyeti itibariyle gerçekleştirilen işin personel çalıştırmaya dayalı bir iş olmadığı belirlendiğinden, iş deneyim belgesi olarak yüklenici ile alt yüklenici arasında düzenlenen sözleşmenin ve bu sözleşme kapsamında düzenlenen fatura örneklerinin sunulmasının yeterli olduğu, ayrıca işe ait sosyal güvenlik prim ödemelerini gösteren belgelerin sunulmasına gerek bulunmadığı, yapılan işin konusunun ise ihale konusu işte istenen benzer iş konusuna uygun olduğu belirlenmiştir.
Buna göre, Şereflikoçhisar-Tuz Gölü Seyahat Turizm Ltd. Şti. nin idari şartnamenin 7.5 ve 7.6 maddeleri kapsamında sunmuş olduğu iş deneyimi ile ilgili belgelerin uygun olduğu anlaşıldığından, bu konuda yapılan şikayetin yerinde olmadığı belirlenmiştir.
B)İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmeliğin 18 inci maddesi yönünden yapılan inceleme sonucunda tespit edilen aykırılıklar ve buna ilişkin inceleme ve hukuki değerlendirme aşağıda yapılmıştır:
Eşit Muamele Yönünden Yapılan İncelemede;
Başvuru sahibi isteklinin ihale dışı bırakılma gerekçesi olan bilanço ve gelir tablolarının onayının uygun olmaması konusu ile aynı şekilde ihale dışı bırakılan Güven Çayır Tur. Ltd. Şti. – Çağdaş Güven Yer. Hiz. Tur. Sey. İhr. Tic. Ltd. Şti. ortak girişiminin sunmuş olduğu söz konusu mali ve ekonomik yeterlikle ilgili bilanço ve gelir tabloları incelendiğinde; ortaklardan her birinin ayrı ayrı bilanço ve gelir tablosu sundukları, pilot ortak olan Güven Çayır Tur. Ltd. Şti. tarafından 2008 ve 2009 yılı mali tablolarının sunulduğu, sunulan bu mali tablolarda ilgili vergi dairesinin onayının bulunduğu, buna karşılık diğer ortak olan Çağdaş Güven Yer. Hiz. Tur. Sey. İhr. Tic. Ltd. Şti. tarafından ise 2007 ve 2008 yılına ait mali tabloların sunulduğu, sunulan söz konusu tablolarda Serbest Muhasebeci Mali Müşavir kaşesi ve imzasının bulunduğu belirlenmiştir.
Bu çerçevede, anılan isteklinin sunduğu bilanço ve gelir tablosunun onayının uygun olmaması gerekçesi ile ihale dışı bırakılması yönünde alınan ihale kararının uygun olmadığı, anılan isteklinin teklifinin geçerli kabul edilmesi gerektiği belirlenmiştir.
…
Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, başvuru sahibi firmanın teklifi ile aynı gerekçe ile ihale dışı bırakılan Güven Çayır Tur. Ltd. Şti. – Çağdaş Güven Yer. Hiz. Tur. Sey. İhr. Tic. Ltd. Şti. ortak girişiminin teklifinin değerlendirmeye alınması ve bu aşamadan sonraki işlemlerin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle;
4734 sayılı Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,
Oybirliği ile karar verildi.
- Published in BENZER İŞ, DİĞER HİZMETLER, EĞİTİM GEZİSİ, İş Deneyim Belgesi, KİK KARARLARI, PERSONEL TAŞIMA, TAŞIMA AŞIRI DÜŞÜK
PERSONEL TAŞIMA İHALESİNDE BENZER İŞ
| Karar No: 2010/UH.I-1941 |
| Şikayetçi: |
| Balıkesir Mes Turz. Özel Güv. Sis. Gıda Tem. İnş. Nak. Taah. Tic. Ltd.Şti. , Dumlupınar Mah. Yazıcı Sk. Emin İş Hanı K:3 D:9 BALIKESİR |
| İhaleyi yapan idare: |
| Kara Kuvvetleri Komutanlığı Astsubay Meslek Yüksek Okul Komutanlığı, Çayırhisar/BALIKESİR |
| Başvuru tarih ve sayısı: |
| 20.05.2010 / 11820 |
| Başvuruya konu ihale: |
| 2010/28585 İhale Kayıt Numaralı “8 Adet Otobüs ve 1 Adet Midübüs ile 252 Tam Sefer Personel Servis Araç Kiralama” İhalesi |
| Kurumca Yapılan İnceleme ve Değerlendirme: |
| 28.06.2010 tarih ve I.H.13.99.0063/2010-28E sayılı Esas İnceleme Raporunda; Kara Kuvvetleri Komutanlığı Astsubay Meslek Yüksek Okul Komutanlığı tarafından 26.04.2010 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan “8 Adet Otobüs ve 1 Adet Midübüs İle 252 Tam Sefer Personel Servis Araç Kiralama” ihalesine ilişkin olarak Balıkesir Mes Turz. Özel Güv. Sis. Gıda Tem. İnş. Nak. Taah. Tic. Ltd.Şti. ’nin 05.05.2010 tarihinde yaptığı şikayet başvurusunun, idarenin 14.05.2010 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibinin 20.05.2010 tarih ve 11820 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 17.05.2010 tarihli dilekçe ile itirazen şikayet başvurusunda bulunduğu, İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden; 4734 sayılı Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine, Karar verilmesinin uygun olacağı hususlarına yer verilmiştir. |
| Karar: |
| Esas İnceleme Raporu ve ekleri incelendi: İtirazen şikayet dilekçesinde özetle; 26.04.2010 tarihinde yapılan 2010/28585 İKN’li “Personel Servis Araç Kiralaması” ihalesine teklif verdikleri, 26.04.2010 tarih ve 10 sayılı kesinleşen ihale kararının 30.04.2010 tarihinde tebliğ edildiği, söz konusu kararda ihalenin Umset İnş. Taah. Gıd. Oto. Tic. Ltd. Şti. üzerinde kaldığı, firmalarının ise, ikinci en avantajlı teklif sahibi olduğunun bildirildiği, Kesinleşen ihale kararına karşı 05.05.2010 tarihinde ihale üzerinde bırakılan firmanın sunduğu iş deneyim belgesinin idari şartnamenin 7.6 ncı maddesinde belirtilen benzer iş tanımına uymadığı gerekçesiyle idareye şikayet başvurusunda bulundukları, idarenin söz konusu iş deneyim belgesini düzenleyen Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş.’ne söz konusu işin içeriğinin sorularak personel taşıma işini kapsadığı cevabının alınması nedeniyle başvurunun reddine karar verildiği, söz konusu kararın 14.05.2010 tarihinde firmalarına tebliğ edildiği, Söz konusu ihalenin idari şartnamesinin 7.6 ncı maddesinde benzer işin; “Personel servis taşımacılığı, turizm –seyahat taşımacılığı veya toplu taşımacılık işleri, birlikte veya ayrı ayrı benzer iş olarak kabul edilecektir” tanımlamasının yapıldığı, Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş. Balıkesir İl Müdürlüğünce yapılan 2007/128591 İKN’li iş deneyim belgesine konu işin “1. Sınıf Grup Şoförü İle Araç Kiralama Hizmet Alımı” olduğu, adından da anlaşılacağı üzere işin personel taşımacılığı işi olmayıp, araç kiralama işi olduğu, her türlü araç kiralama ve personel taşımacılığına (personel servisi) yönelik hazırlanmış TEDAŞ Araç Çalıştırma Hizmet Alımı Tip Teknik Şartnamesinin Umset firmasının uhdesinde kalan (6 adet binek otomobil, 3 adet kamyonet pick-up 4×2, 1 adet kamyonet pick-up 4×4) ile ilgili maddelerine bakıldığında bu araçların personel taşımacılığı değil UEDAŞ’ın sorumluluk alanı içerisindeki tamir ve bakımlara müdahale edilmesi sırasında müdahale edilecek yere tamir-bakım ekibinin ve bu ekibin araçlarının nakledilmesi amacıyla kullanılacağının açık olduğu, bu araçların yevmiye+TL/km üzerinden ücretlendirildiği, Tip Şartnamede personel taşımacılığına (personel servisi) yönelik sefer usulünün çalıştırılacak araçlarla ilgili ve bunların çalışma esaslarını düzenleyen maddelerin ayrıca belirtilmiş olmasına rağmen idari şartnamenin “İhale konusu işe ilişkin bilgiler” başlıklı 2 nci maddesinin (d) fıkrasında görüleceği üzere ihale edilen işin kapsamında personel taşımacılığına yönelik araçların bulunmadığı, bu nedenle UEDAŞ tarafından ihale edilen bu işin personel taşımacılığı işi olmayıp tamir ve bakımlara müdahale edecek ekiplerin emrinde çalıştırılacak araç kiralama işi olduğu, yine aynı ihalenin idari şartnamesinin 7.4 üncü maddesinde benzer işin UEDAŞ tarafından personel ve yolcu taşıma hizmetleri ile araç kiralama hizmetlerinin ayrı iş olarak tanımlandığı ve bu işlere ait iş deneyim belgelerinin ayrı ayrı verilmesini kabul ederek benzer iş tanımına konulduğu, dolayısıyla bu işe ait verilen iş deneyim belgesinin itiraza konu ihalenin benzer iş tanımına uygun olmadığından Umset İnş. Taah. Gıd. Oto. Tic. Ltd. Şti.’nin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği, İddialarına yer verilmiştir. A- Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir: Bahse konu ihale “8 Otobüs (en az 45 kişilik) ve 1 Midibüs (en az 18 kişilik) ile 9 güzergahta 252 tam sefer personel servisi aracı kiralanması” hizmeti alımı ihalesi olup, idari şartnamesinin 7.6 maddesinde benzer iş; “Personel servis taşımacılığı, turizm-seyahat taşımacılığı veya toplu taşımacılık işleri, birlikte veya ayrı ayrı benzer iş olarak kabul edilecektir” olarak düzenlenmiştir. Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin “İş deneyimini gösteren belgeler başlıklı” 39 uncu maddesinin birinci fıkrası gereğince iş deneyimini gösteren belgelerin istenildiği ihalelerde; yurt içinde veya yurt dışında kamu veya özel sektörde bedel içeren tek bir sözleşme kapsamında taahhüt edilen ihale konusu iş veya benzer işlere ilişkin olarak iş deneyim belgesinin sunulması gerekmektedir. Bahse konu ihalede de idari şartnamenin 7.5.2 inci maddesinde teklif bedelinin %25’inden az olmamak üzere iş deneyim belgesi yeterlik kriteri olarak istenilmiştir. İhale üzerinde bırakılan Umset İnş. Taah. Gıda Ltd. Şti. teklif dosyası içerisinde Uludağ Elektrik Dağıtım Şirketi tarafından düzenlenmiş 01.01.2010 tarih ve 656 sayılı “1. Grup Şoförü İle Birlikte Araç Kiralama Hizmet Alımı İşi” ne ilişkin iş bitirme belgesinin (yüklenici) sunulduğu, söz konusu iş bitirme belgesinde işin tanımının “1. Grup Şoförü İle Birlikte Araç Kiralama Hizmet Alımı İşi ” ifadesinin yer aldığı görülmüştür. Bahse konu iş deneyim belgesini düzenleyen Uludağ Elektrik Dağıtım Şirketi’nden 08.06.2010 tarih ve 1208 sayılı yazı ile iş deneyim belgesine konu işin ihale dokümanları ile başvuru sahibinin şikayet dilekçesi ekinde yer alan İdari Şartnamenin 2.d maddesinde ihale konusu hizmetin miktarı ve türünde; “9 adet binek otomobil, 1 adet binek otomobil (1600 cc), 4 adet kamyonet (pick-up 4×2), 2 adet minibüs, 1 adet kamyonet (pick-up 4×4) olmak üzere 17 adet” aracın istenildiği, idarelerince Kara Kuvvetleri Komutanlığı Bakım Okulu ve Eğitim Merkezi Komutanlığına yazılan 07.05.2010 tarih ve 5331 sayılı yazıda ise söz konusu işte merkez işletmelerinizde kullanılmak üzere 6 adet binek, 1 adet 4×4 kamyonet ve 3 adet 4×2 kamyonet ile personel taşıma işinin yapıldığının belirtildiğinin görüldüğü, başvuru sahibinin şikayet dilekçesi ekinde yer alan Hizmet Alımı Yoluyla Çalıştırılacak Araçlara Ait Tip Şartnamenin 3 üncü maddesinde “çalıştırma esaslarının”; 3.1-Günlük yevmiye+YTL/km ücreti üzerinden çalıştırılacak araçlar,3.2-Günlük yevmiye+YTL/motor çalışma saati ücreti üzerinden çalıştırılacak araçlar,3.3-Sefer usulü ile çalışan 4857 sayılı İş Kanuna tabi personel servis araçları olarak tasnif edildiği iş deneyimine konu işin hangi çalıştırma esasları kapsamında yapılan bir iş olduğu hususlarında bilgi istenilmiştir . Uludağ Elektrik Dağıtım Şirketinin 10.06.2010 tarih ve 6592 sayılı yazısında bahse konu yazı ekinde istenilen belgelerin gönderildiği belirtilerek; “…İdari Şartnamenin 2.d maddesinde ihale konusu hizmetin miktarı ve türünde; “9 adet binek otomobil, 1 adet binek otomobil (1600 cc), 4 adet kamyonet (pick-up ç4×2), 2 adet minibüs, 1 adet kamyonet (pick-up4x4) olmak üzere 17 adet” yazılmaktadır. Ancak İl Müdürlüğümüz bünyesinde yapılan ihalenin idari şartnamesinin 22.1 maddesinde belirtilen hükümlerce kısmı teklife açık olduğu ve bu bağlamda yüklenici firma uhdesine 6 adet binek, 1 adet 4×4 kamyonet ve 3 adet 4×2 kamyonet ve şoförü ile araç kiralama hizmet alımı işi olduğu anlaşılmaktadır.İş deneyim belgesinin düzenlenmesine esas teşkil eden araçların İl Müdürlüğümüz bünyesinde yapılan kaçak taraması işlemlerinde, abone kontrolünde, tesis yapılması ve kontrolü bünyesinde, endeks okumada, ihbar dağıtmada, açma-kesme işlemlerinde ve benzeri işlerde kullanılması amacı ile çalıştırılmış olup söz konusu araçların ise birim fiyat teklif cetvelinde hangi çalışma usul ve esaslarında çalıştığı açıkça görülmektedir” denilmiştir. Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş. Balıkesir İl Müdürlüğü tarafından açık ihale usulü ile kısmi teklife açık olarak birim fiyat teklif almak suretiyle 25.09.2007 tarihinde yapılan 2007/128591 İKN’li ihalenin İdari Şartnamesinde ihale konusu hizmet 1. Grup Şoförü İle Birlikte Araç Kiralama Hizmeti alımı olup, Şartnamenin 2.d maddesinde ihale konusu hizmetin türü ve miktarı; “9 adet binek otomobil, 1 adet binek otomobil (1600 cc), 4 adet Kamyonet (pick-up 4×2), 2 adet Minibüs, 1 adet Kamyonet (pick-up 4×4) olmak üzere toplam 17 adet” olarak belirtilmiştir. 25.09.2007 tarihinde yapılan bahse konu ihalede; 6 adet binek otomobil, 3 adet Kamyonet (pick-up 4×2), 1 adet Kamyonet (pick-up 4×4) olmak üzere toplam 10 adet şoförü ile birlikte araç kiralama işi Umset İnş. Taah. Otomotiv Tur. Tic. Ltd. Şti. üzerinde bırakılmış ve anılan firma ile 294.045,12 TL bedel üzerinden sözleşme imzalanmıştır. Yapılan iş karşılığı Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş tarafından 01.01.2010 tarih ve 656 sayılı Umset İnş. Taah. Otomotiv Tur. Tic. Ltd. Şti. adına düzenlenen sözleşme tarihinin 17.10.2007, sözleşme bedelinin 294.045,12 TL, toplam sözleşme bedelinin 367.556,40 TL, belge tutarının 330.934,42 TL olduğu belirtilen iş bitirme belgesinin (yüklenici) düzenlendiği görülmüştür. İş deneyim belgesine konu işin TEDAŞ Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü Hizmet Alımı Yoluyla Çalıştırılacak Araçlara Ait Tip Teknik Şartnamesinin 3 üncü maddesinde “çalışma esasları” 3 grup halinde sıralanmış, söz konusu grupların altında da bu grupta çalışacak araçların ve bu araçların çalışma esaslarının neler olduğu belirtilmiş, söz konusu Teknik Şartnamede personel servis hizmetleri ile araç kiralama hizmetlerinin ayrı iş olarak tanımlanmıştır. Bahse konu Teknik Şartnamenin “Çalışma esasları” başlıklı 3 üncü maddesinde; “3.1 Günlük Yevmiye+YTL/km Ücreti Üzerinden Çalıştırılacak AraçlarBu grupta çalıştırılacak hizmet araçları:-Binek otomobil (sedan, station wagon),-Arazi binek (en az 4, en çok 8 kişilik),-Kapalı kasa kamyonet (4×2, şoför dahil 5 veya 6 kişilik, ruhsatlarında kapalı kasa kamyonet yazan doblo-kango-partner-caddy-connect vb),-Kamyonet (pick-up) (4×2 şoför dahil 3 veya 6 kişilik),-Kamyonet (pick-up) (4×4 şoför dahil 3 veya 6 kişilik),-Panel-panelvan,-Minibüs (sürücüsü dahil en fazla 15 kişilik),-Kamyon (şasi-kabin yüklü ağırlığı en az 3.501kg/12.000/kg/17.000/kg),….3.1.4 Kamyonet (pick-up), minibüs, panelvan cinsi araçlarda; görevli ekiplerin çalışma şartlarına göre, idarenin talep etmesi halinde; merdiven taşıma tertibatı, kompresör ve benzeri iş makineleri için çeki kancası (demiri) ile malzeme sandığı yapılması, açık kasanın tente-branda ile kapatılması yüklenici tarafından yapılacaktır.3.1.5 Minibüs cinsi araçlarda gerekli görüldüğü hallerde; aracın en arkasındaki koltuğunu malzeme-takım-avadanlık taşınabilmesi için sökecektir.25.02.2004 tarih ve 25384 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ve T.C. Ulaştırma Bakanlığınca 4925 sayılı Taşıma Kanununa göre hazırlananKarayolu Taşıma Yönetmeliğinde belirtilen ticari faaliyetlerde eşya/yük taşıttırılmasında kullanılacak araçlar uygun yetki belgesine sahip olacakve sözleşme aşamasında istekliler bu belgeleri idareye ibraz edecektir. Ayrıca yüklenici işini ifa edebilmesi için, ihale dokümanında dile getirilmeyen, ancak cari kanun ve resmi düzenlemelerle zorunlu kılınacak olan belgeleri de almakla yükümlüdür.3.2 Günlük Yevmiye+YTL/Motor Çalışma Saati Ücreti Üzerinden Çalıştırılacak AraçlarBu grupta çalıştırılacak hizmet araçları:-Hidrolik platformlu (Sepetli) Araç-Vinçli Kamyon…3.2.3 Motor çalışma saati: Yükleniciye ait araç motorunun; idarenin hizmetinde olduğu süredeki araç motorunun çalıştığı bir saatlik süredir….3.3 Sefer usulü ile 4857 sayılı Kanuna Tabi Personel Servis AraçlarıBu grupta çalıştırılacak hizmet araçları:-Minibüs (sürücüsü dahil en fazla 15 kişilik)-Midibüs (sürücüsü dahil en fazla 26 kişilik)-Otobüs (sürücüsü dahil en fazla 27 kişilik)şeklinde sınıflandırılmıştır.Çalıştırılacak servis araçları, Kamu Kurum ve Kuruluşları Personel Servis Hizmet Yönetmeliğine uygun olan araçlar olacaktır.3.3.2 -25.02.2004 tarih ve 25384 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ve T.C Ulaştırma Bakanlığınca 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanununa göre hazırlanan, Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde tanımlanan ticari faaliyetlerde yolcu/personel taşıttırılmasında kullanılacak servis tipi araçlar, uygun yetki belgesine sahip olacaktır. Bu belgeler sözleşme aşamasında ibraz edecektir.…3.3.4 Sefer tanımı: Yükleniciye ait aracın idarenin belirleyeceği güzergahın ilk noktasından varacağı son noktaya kadar, personeli getirip götürme si bir tam seferdir….”düzenlemesi yer almaktadır. Anılan teknik şartnamede 13.09.2007 tarihli zeyilname ile yapılan değişiklikte; “Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş. Balıkesir Müdürlüğünce 25.09.2007 tarih ve 26.09.2009 tarihinde yapılacak olan 1. Grup ve 2. Grup Şoförü İle Araç Kiralama İhalelerindeki “Birim Fiyat Teklif Cetvelleri” ve “Tip Teknik Şartnamelerde” çift kabin kamyonet (pick-up 4×2) ve çift kabin kamyonet (pick-up 4×4)’lerin minimum koltuk sayıları şoför dahil 6 kişi olarak belirtilmektedir. Ancak 6 kişilik kamyonetlerin piyasada çok az bulundukları anlaşıldığından ve bu durumun ihaledeki rekabet ontamının olumsuz yönde etkileyeceği görüldüğünden söz konusu araçların minimum koltuk sayıları “şoför dahil 5 kişi olarak değiştirilmiştir” denilmiştir. İş deneyim belgesinin düzenlenmesine konu işin TEDAŞ Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü Hizmet Alımı Yoluyla Çalıştırılacak Araçlara Ait Tip Teknik Şartnamenin 3.1 üncü maddesinde düzenlenen hizmet alımına ilişkin olduğu, yine anılan idarenin 10.06.2010 tarih ve 6592 sayılı yazısında da söz konusu işin İl Müdürlüğü bünyesinde yapılan kaçak taraması işlemlerinde, abone kontrolünde, tesis yapılması ve kontrolü bünyesinde, endeks okumada, ihbar dağıtmada, açma-kesme işlemlerinde ve benzeri işlerde kullanılması amacı ile araç kiralanması işi olduğu, incelemeye konu ihalenin ise “8 Otobüs (en az 45 kişilik) ve 1 Midibüs (en az 18 kişilik) ile 9 güzergahta 252 tam sefer personel servisi aracı kiralanması”na ilişkin olduğu ve söz konusu işin İdari Şartnamesi’nin 7.6 ncı maddesinde benzer işin; “Personel servis taşımacılığı, turizm seyahat taşımacılığı veya toplu taşımacılık işleri” olarak belirlendiği, İhale üzerinde bırakılan Umset İnş. Taah. Gıda Ltd. Şti.’nin sunduğu iş deneyim belgesinin ihale konusu işe ve İdari Şartnamenin 7.6 ncı maddesinde belirtilen benzer iş tanımına uygun olmadığı anlaşıldığından, anılan firmanın sunduğu iş deneyim belgesinin uygun görülerek ihalenin anılan firma üzerinde bırakılmasının ihale mevzuatına uygun olmadığı sonucuna varılmıştır. B) İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmeliğin 18 inci maddesi yönünden yapılan inceleme sonucunda tespit edilen aykırılıklar ve buna ilişkin inceleme ve hukuki değerlendirme aşağıda yapılmıştır: 26.04.2010 tarihli komisyon kararı ile ihalede ikinci en avantajlı teklif sahibi olarak başvuru sahibi Balıkesir Mes. Tur. Özel Güv. Sis. Gıda Tem. Nak. Taah. Tic. Ltd. Şti. belirlenmiş ve aynı tarihte komisyon kararı ihale yetkilisi tarafından onaylanmıştır. Anılan firma iş deneyim belgesi olarak Astsubay Meslek Yüksekokul Komutanlığı tarafından 22.06.2009 tarihinde düzenlenmiş, “250 tam sefer personel servis araç kiralaması hizmet alımına” ilişkin, işin tanımının “8 Otobüste (en az 43 kişilik) ve 1 Midibüs (en az 23 kişilik) olmak üzere 9 araç ile 9 güzergahta 250 tam sefer personel servis aracı kiralanması” olarak belirtilen sözleşme tarihinin 01.07.2008, belge tutarının 270.750,00 TL olduğu belirtilen Reşat Iksakal adına düzenlenmiş İş Bitirme Belgesi (yüklenici) sunulmuştur. Anılan firmanın teklif dosyası kapsamında sunduğu belgelerin incelenmesinde; Reşat Iksakal’ın 25.06.2008 tarih ve 898 sayılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinden anılan şirketin 800 hissesinden 796 payına sahip olduğu, aynı zamanda şirketin müdürü olduğu görülmüştür. Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin “İş deneyimini gösteren belgeler” başlıklı 39 uncu maddesinin 6 ncı fıkrasının ( a) bendinde; “Tüzel kişi tarafından iş deneyimini göstermek üzere sunulan belgenin, tüzel kişiliğin yarısından fazla hissesine sahip ortağına ait olması halinde; ticaret ve sanayi odası/ticaret odası bünyesinde bulunan ticaret sicil memurlukları veya yeminli mali müşavir ya da serbest muhasebeci mali müşavir tarafından ilk ilan veya davet tarihinden sonra düzenlenen ve düzenlendiği tarihten geriye doğru son bir yıldır kesintisiz olarak bu şartın korunduğunu gösteren belgenin sunulması zorunludur” hükmü yer almakta olup söz konusu düzenleme bahse konu ihalenin ihale ilanının 4.1.6 ıncı ve idari Şartnamenin 7.1.ğ maddesinde yer almaktadır. Anılan düzenleme uyarınca bahse konu firma tarafından Balıkesir Ticaret Odası bünyesinde bulunan Balıkesir Ticaret Sicili Memurluğu’nca 08.02.2010 tarihinde düzenlenen Ortaklık Durum Belgesinin sunulduğu, söz konusu belgede Reşat Sıksakal’ın anılan şirketin %99,5 hissesine sahip olduğu ve belgenin düzenleme tarihinden önceki bir yıl boyunca Balıkesir Mes. Tur. Özel Güv. Sis. Gıda Tem. Nak. Taah. Tic. Ltd. Şti.’nin kesintisiz olarak %50’den fazla hissesine sahip ortağı olduğunun tespit edildiği belirtilmiştir. Bahse konu ihale ilanı 01.04.2010 tarihinde Kamu İhale Bülteninde, 02.04.2010 tarihinde ise yerel gazetede yayımlanmıştır. Anılan firma tarafından sunulan Ortaklık Durum Belgesinin ilan tarihinden önce 08.02.2010 tarihinde düzenlendiği, Ortaklık Durum Belgesinin ilan tarihinden sonra düzenlenen ve düzenlendiği tarihten geriye doğru son bir yıldır kesintisiz olarak Reşat Sıksakal’ın Balıkesir Mes. Tur. Özel Güv. Sis. Gıda Tem. Nak. Taah. Tic. Ltd. Şti.’nin kesintisiz olarak %50’den fazla hissesine sahip ortağı olduğunu göstermesi gerekirken bu durumu göstermediği, belgenin düzenlendiği 08.02.2010 tarihinden önceki bir yıl boyunca Balıkesir Mes. Tur. Özel Güv. Sis. Gıda Tem. Nak. Taah. Tic. Ltd. Şti.’nin kesintisiz olarak %50’den fazla hissesine sahip ortağı olduğunu gösterdiği bu nedenle söz konusu belgenin anılan Yönetmelik hükmü ile İdari Şartnamenin 7.1.ğ maddesine uygun olmadığı anlaşıldığından, teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği sonucuna varılmıştır. Diğer taraftan anılan firmaların teklifinin değerlendirme dışı bırakılması sonucunda kalan diğer firmaların tekliflerinin yaklaşık maliyetin üzerinde olduğu görülmüştür. Kamu İhale Genel Tebliğinin “Yaklaşık maliyetin üzerindeki teklifler” başlıklı 16.3 üncü maddesinde; “16.3.1. Yaklaşık maliyetin üzerindeki tekliflerin kabul edilip edilemeyeceği hususunda tereddütler olduğu anlaşılmaktadır. İhale komisyonu;a) Yaklaşık maliyet hesaplanırken değerlendirilmeyen her hangi bir husus olup olmadığını,b) Yaklaşık maliyet güncellenerek tespit edilmişse, güncellemenin doğru yapılıp yapılmadığını,c) Verilen teklif fiyatlarının piyasa rayiç fiyatlarını yansıtıp yansıtmadığını,Sorgulayarak verilen teklifleri yaklaşık maliyete göre mukayese eder ve bütçe ödeneklerini de göz önünde bulundurarak, teklif fiyatlarını uygun bulması halinde ekonomik açıdan en avantajlı teklifi ve varsa ikinci teklifi belirlemek veya verilen teklif fiyatlarını uygun bulmaması halinde ihalenin iptaline karar vermek hususunda takdir yetkisine sahiptir.16.3.2. Yaklaşık maliyetin üzerinde olmakla birlikte teklifin kabul edilebilir nitelikte görülmesi halinde idarenin ek ödeneğinin bulunması veya ilgili mali mevzuatı gereği ödenek aktarımının mümkün olması durumlarında teklifler kamu yararı ve hizmet gerekleri de dikkate alınarak kabul edilebilir. Bu durumda sorumluluk idareye aittir.” açıklaması yer almaktadır. Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, Umset İnş. Taah. Otomotiv Tur. Tic. Ltd. Şti. ile Balıkesir Mes. Tur. Özel Güv. Sis. Gıda Tem. Nak. Taah. Tic. Ltd. Şti.’nin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması ve Kamu İhale Genel Tebliğinin 16.3 üncü maddesi de göz önününde bulundurularak bu aşamadan sonraki işlemlerin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanunun 65 inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere; Anılan Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine, Oyçokluğu ile karar verildi. |
| Karşı Oy: |
| KARŞI OYİncelemeye konu ihalede; İhale konusu işin adı, “8 Adet Otobüs ve 1 Adet Midübüs İle 252 Tam Sefer Personel Servis Araç Kiralama” işi olarak belirtilmiştir. İdari şartnamesinin 7.6 maddesinde benzer iş; “Personel servis taşımacılığı, turizm-seyahat taşımacılığı veya toplu taşımacılık işleri, birlikte veya ayrı ayrı benzer iş olarak kabul edilecektir” olarak düzenlenmiştir. Anılan şartnamenin 7.5.2 maddesinde ise; teklif bedelinin %25’inden az olmamak üzere iş deneyim belgesi yeterlik kriteri olarak istenilmiştir. İhale üzerinde bırakılan Umset İnş. Taah. Gıda Ltd. Şti. tarafından teklif ekinde Uludağ Elektrik Dağıtım Şirketi tarafından düzenlenmiş 01.01.2010 tarih ve 656 sayılı “1. Grup Şoförü İle Birlikte Araç Kiralama Hizmet Alımı İşi” ne ilişkin iş bitirme belgesinin (yüklenici) sunulduğu, söz konusu iş bitirme belgesinde işin tanımının “1. Grup Şoförü İle Birlikte Araç Kiralama Hizmet Alımı İşi ” ifadesinin yer aldığı görülmüştür. Bahse konu iş deneyim belgesini düzenleyen Uludağ Elektrik Dağıtım Şirketinden 08.06.2010 tarih ve 1208 sayılı yazı ile iş deneyim belgesine konu işin ihale dokümanlarının istenildiği, Uludağ Elektrik Dağıtım Şirketinin 10.06.2010 tarih ve 6592 sayılı yazısında bahse konu yazı ekinde istenilen belgelerin gönderildiği belirtilerek; “…İdari Şartnamenin 2.d maddesinde ihale konusu hizmetin miktarı ve türünde; “9 adet binek otomobil, 1 adet binek otomobil (1600 cc), 4 adet kamyonet (pick-up ç4×2), 2 adet minibüs, 1 adet kamyonet (pick-up4x4) olmak üzere 17 adet” yazılmaktadır. Ancak İl Müdürlüğümüz bünyesinde yapılan ihalenin idari şartnamesinin 22.1 maddesinde belirtilen hükümlerce kısmı teklife açık olduğu ve bu bağlamda yüklenici firma uhdesine 6 adet binek, 1 adet 4×4 kamyonet ve 3 adet 4×2 kamyonet ve şoförü ile araç kiralama hizmet alımı işi olduğu anlaşılmaktadır.İş deneyim belgesinin düzenlenmesine esas teşkil eden araçların İl Müdürlüğümüz bünyesinde yapılan kaçak taraması işlemlerinde, abone kontrolünde, tesis yapılması ve kontrolü bünyesinde, endeks okumada, ihbar dağıtmada, açma-kesme işlemlerinde ve benzeri işlerde kullanılması amacı ile çalıştırılmış olup söz konusu araçların ise birim fiyat teklif cetvelinde hangi çalışma usul ve esaslarında çalıştığı açıkça görülmektedir” ifade edilmiştir. Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş. Balıkesir İl Müdürlüğü tarafından açık ihale usulü ile kısmi teklife açık olarak birim fiyat teklif almak suretiyle 25.09.2007 tarihinde yapılan 2007/128591 İKN’li ihalenin İdari Şartnamesinde ihale konusu hizmet 1. Grup Şoförü İle Birlikte Araç Kiralama Hizmeti alımı olup Şartnamenin 2.d maddesinde ihale konusu hizmetin türü ve miktarı; “9 adet binek otomobil, 1 adet binek otomobil (1600 cc), 4 adet Kamyonet (pick-up 4×2), 2 adet Minibüs, 1 adet Kamyonet (pick-up 4×4) olmak üzere toplam 17 adet” olarak belirtilmiştir. Yapılan iş karşılığı Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş tarafından 01.01.2010 tarih ve 656 sayılı Umset İnş. Taah. Otomotiv Tur. Tic. Ltd. Şti. adına düzenlenen sözleşme tarihinin 17.10.2007, sözleşme bedelinin 294.045,12 TL, toplam sözleşme bedelinin 367.556,40 TL, belge tutarının 330.934,42 TL olduğu belirtilen iş bitirme belgesinin (yüklenici) düzenlendiği görülmüştür. Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin 4. maddesinin (a) bendinde; Benzer işin: İhale konusu iş veya işin bölümleriyle nitelik ve büyüklük bakımından benzerlik gösteren, aynı veya benzer usullerle gerçekleştirilen, teçhizat, ekipman, mali güç ve uzmanlık ile personel ve organizasyon gerekleri bakımından benzer özellik taşıyan işleri, ifade ettiği hüküm altına alınmıştır. İhale üzerinde bırakılan istekli tarafından sunulan iş deneyim belgesine konu iş incelendiğinde, ihale konusu işle uzmanlık, personel ve organizasyon gerekleri ile büyüklük bakımından ve gerek sözleşme bedelinin (294.045,12 TL) gerekse de yapılan iş karşılığında oluşan belge tutarındaki (330.934,42 TL) parasal rakamların ihale konusu işin yaklaşık maliyetinde hesaplanan (368.172,00 TL)parasal tutarla mali güç açısındanbenzerlik gösterdiği anlaşılmaktadır. Bu itibarla, ihale üzerinde bırakılan Umset İnş. Taah. Gıda Ltd. Şti.’nin sunduğu iş deneyim belgesinin anılan Yönetmelik hükmü ve İdari Şartnamenin 7.6 maddesinde belirtilen benzer iş tanımına uygun olduğu ve belge tutarının idarece istenilen yeterlik kriterini sağladığı anlaşıldığından, idarece anılan firmanın sunduğu iş deneyim belgesinin uygun görülerek ihalenin anılan firma üzerinde bırakılmasının, 4734 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatına uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle; incelemeye konu ihalede “itirazen şikâyet başvurusunun reddine” karar verilmesigerektiği yönündeki düşüncemizle, “düzeltici işlem belirlenmesine” ilişkin karara katılmıyoruz. Ali KAYA Kazım ÖZKAN Erkan DEMİRTAŞ Kurul Üyesi Kurul Üyesi Kurul Üyesi |
- Published in BENZER İŞ, PERSONEL TAŞIMA
Yaklaşık Maliyetin Tespitine İlişkin Yöntemlerden Hangisinin Seçileceği Konusunda İdarenin Takdir Yetkisi
- Yaklaşık Maliyetin Tespiti
- İdarenin Takdir Yetkisi
- Sınır Değer
- Piyasa Araştırması
BAŞVURUYA KONU İHALE:
2018/436436 İhale Kayıt Numaralı “2 Kısım, 501 Tam Sefer, 48 Büyük Otobüs (45 Kişilik) ve 28 Küçük Otobüs (27 Kişilik) Personel Servis Aracı Kiralama” İhalesi
KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:
Hava Kuvvetleri Komutanlığı Karargâh Destek Kıta Grup Komutanlığı tarafından 23.10.2018 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen “2 Kısım, 501 Tam Sefer, 48 Büyük Otobüs (45 Kişilik) ve 28 Küçük Otobüs (27 Kişilik) Personel Servis Aracı Kiralama” ihalesine ilişkin olarak Alemsa Turizm Seyahat Taşı. Tem. Otom. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin 01.11.2018 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 12.11.2018 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 13.11.2018 tarih ve 55245 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 13.11.2018 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.
Başvuruya ilişkin olarak 2018/1683 sayılı itirazen şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.
KARAR:
Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.
İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle, 23.10.2018 tarihinde gerçekleştirilen 2018/436436 İKN’li ihalenin 2’nci kısmına teklif verdikleri, ihaleye katılan firma temsilcilerinin hazır bulunduğu oturumda ihale komisyonu tarafından, teklif zarflarının açılmasından önce, iki kısımdan oluşan ihalenin 1’inci kısmının yaklaşık maliyetinin 11.245.261,63 TL ve şikâyete konu 2’nci kısmın yaklaşık maliyetinin ise 11.760.804,66 TL olarak açıklandığı, ancak firmaları tarafından,
1- Ankara Servis Aracı İşletmecileri Esnaf Odası 2018 – 2019 Yılı Fiyat Tarifesi,
2- İhale konusu işi oluşturan iş kalemlerine ilişkin olarak piyasadan yapılan fiyat araştırması kapsamında elde edilen fiyatlar ve aritmetik ortalamaları,
3- İhaleyi yapan idare veya diğer idarelerce gerçekleştirilmiş aynı veya benzer işlerdeki fiyatlar ve aritmetik ortalamaları,
4- Benzer ihalelerde bir önceki ihalede verilen teklif fiyatların TEFE/ÜFE güncellenmeleri,
5- Firmamızca teklif verilen 2’nci kısma ilişkin her bir servis aracının kat edeceği km cinsinden mesafe ve akaryakıt tutarı,
6- İhaleyi oluşturan her iki kısım arasındaki km cinsinden mesafe farkı ve bu farka ilişkin her iki kısma ait tutar farkı,
7- İhalede 2’nci kısma ilişkin isteklilerce sunulan fiyat tekliflerinin mukayesesi yapılarak her türlü hesaplama yöntemi denenmesine rağmen idarece belirlenen yaklaşık maliyet tutarına ulaşılamadığı,
Firmaları tarafından yapılan şikâyet başvurusuna verilen cevapta, İdare tarafından yaklaşık maliyet tutarının belirlenebilmesi için firmalarının da içinde bulunduğu 5 (beş) özel sektör firması ile Ankara Servis İşletmecileri Esnaf Odasına, yaklaşık maliyet araştırma tutanağı, Personel Servis Aracı Kiralanması Hizmet Alımı ile İlgili İdari Şartnamede Yer Alacak Hususlar ve Teknik Şartname örneği gönderilerek, yaklaşık maliyete esas teşkil edecek fiyatlandırmaların talep edildiğinin ve yaklaşık maliyet bedelleri çok yüksek olan 2 (iki) firmanın verdiği fiyatlar çıkarılarak 4 (dört) firmanın verdiği yaklaşık maliyet bedellerinin ortalaması alınarak yaklaşık maliyet tutarının belirlendiğinin belirtildiği,
Söz konusu “yaklaşık maliyet araştırma tutanağı 1 ve 2’nci kısım tablosu” incelendiğinde, seferlere yönelik her şey dahil toplam fiyat istenildiği, kendilerinin de bu çerçevede teklif verdiği, fakat bunun ancak götürü bedel ile yapılan ihalelerde mümkün olduğu, birim fiyat teklif alınmak suretiyle çıkılan bahse konu ihalede ihale dokümanının bütünündeki giderler göz önünde bulundurularak yaklaşık maliyet hesap cetvelinin hazırlanması gerektiği,
Şöyle ki, yaklaşık maliyet hesap cetvelinin, araçlara yönelik giderler (araç amortisman gideri, akaryakıt giderleri, kasko giderleri, trafik sigorta giderleri, koltuk sigortası giderleri, bakım onarım giderleri, araç yazlık ve kışlık lastik, akü giderleri, MTV gideri, egzoz emisyon ölçümü gideri, araç uygunluk), araç sürücü personeline yönelik giderler (çalışma saatleri ile orantılı ücret giderleri, ücrete bağlı SSK prim ve stopaj giderleri, yol ve yemek ücreti giderleri, iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri giderleri, kişisel koruyucu donanım giderleri, sürücü personel uygunluk belge giderleri, kıdem ve ihbar tazminatı giderleri) ve ihaleye yönelik giderlerden (genel giderler, sözleşme giderleri, firma karı) oluşması gerektiği,
Firmaları tarafından yapılan hesaplamalar neticesinde, yaklaşık maliyet tutarının çok düşük belirlenmesi nedeniyle, yukarıda yer verilen gider kalemlerinden en azından bir kısmının yaklaşık maliyet hesap cetveline yansıtılmadığı kanaatinde oldukları, ayrıca hatalı hesaplama yapılması nedeniyle yaklaşık maliyetin çok düşük çıkmasının ihalede sınır değerin yanlış hesaplanması ve aşırı düşük tekliflerin hatalı belirlenmesine de yol açacağı,
Sonuç olarak, idarece hazırlanan yaklaşık maliyet hesap cetvelinin, iş kalemleri ile ilgili bütün unsurları içerip içermediğinin tespit edilerek bahse konu iş kalemleri bir takım gider unsurlarını içermiyor ise, bu gider unsurlarının ilave edilerek yeniden düzenlenmesi,
Hizmetin gerçekleştirilmesi için gerekli olan iş kalemlerine ilişkin miktarların tespit edilen fiyatlarla çarpımı sonucu bulunan tutarların toplanması ile elde edilen genel toplam tutarda aritmetik hata var ise düzeltilmesi,
Genel giderler ve sözleşme giderleri eklenmemiş ise eklenmesi,
Bulunan bu tutara işin niteliği dikkate alınarak %7 oranını geçmemek üzere yüklenici kârı eklenmemiş ise eklenmesi,
Akaryakıt ve işçilik maliyetlerinde ilgili mevzuattan kaynaklanan değişiklikler nedeniyle yaklaşık maliyetin ihale tarihine kadar geçen sürede değişikliğe uğradığı vaki ise, gerekçesi belirtilmek suretiyle bu maliyetler dikkate alınarak yaklaşık maliyet tutarının güncellenmesi gerektiği,
Yaklaşık maliyet hesap cetvelinin mevzuata aykırı şekilde düzenlenmesi nedeniyle, tekliflerinin yaklaşık maliyetin üzerinde kaldığı, bunun ise mağduriyetlerine sebep olduğu iddialarına yer verilmiştir.
Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Yaklaşık maliyet” başlıklı 9’uncu maddesinde “Mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalesi yapılmadan önce idarece, her türlü fiyat araştırması yapılarak katma değer vergisi hariç olmak üzere yaklaşık maliyet belirlenir ve dayanaklarıyla birlikte bir hesap cetvelinde gösterilir. Yaklaşık maliyete ihale ve ön yeterlik ilânlarında yer verilmez, isteklilere veya ihale süreci ile resmî ilişkisi olmayan diğer kişilere açıklanmaz.” hükmü,
Anılan Kanun’un “Tekliflerin alınması ve açılması” başlıklı 36’ncı maddesinde “Teklifler ihale dokümanında belirtilen ihale saatine kadar idareye verilir. İhale komisyonunca ihale dokümanında belirtilen saatte kaç teklif verilmiş olduğu bir tutanakla tespit edilerek, hazır bulunanlara duyurulur ve hemen ihaleye başlanır. İhale komisyonu teklif zarflarını alınış sırasına göre inceler. 30 uncu maddenin birinci fıkrasına uygun olmayan zarflar bir tutanak ile belirlenerek değerlendirmeye alınmaz. Zarflar isteklilerle birlikte hazır bulunanlar önünde alınış sırasına göre açılır.
İsteklilerin belgelerinin eksik olup olmadığı ve teklif mektubu ile geçici teminatlarının usulüne uygun olup olmadığı kontrol edilir. Belgeleri eksik veya teklif mektubu ile geçici teminatı usulüne uygun olmayan istekliler tutanakla tespit edilir. İstekliler ile teklif fiyatları ve yaklaşık maliyet tutarı açıklanır. Bu işlemlere ilişkin hazırlanan tutanak ihale komisyonunca imzalanır. Bu aşamada; hiçbir teklifin reddine veya kabulüne karar verilmez, teklifi oluşturan belgeler düzeltilemez ve tamamlanamaz. Teklifler ihale komisyonunca hemen değerlendirilmek üzere oturum kapatılır.” hükmü,
Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Yaklaşık maliyete ilişkin ilkeler” başlıklı 7’nci maddesinde “(1) İdare tarafından, ihale onay belgesi düzenlenmeden önce, bu Yönetmelikte belirlenen esas ve usullere göre ayrıntılı fiyat ve gerektiğinde miktar araştırması yapılmak suretiyle ihale konusu işin KDV hariç yaklaşık maliyeti hesaplanır ve dayanakları ile birlikte bir hesap cetvelinde gösterilir.…
(3) İhale konusu işin bir kısmına teklif verilmesinin mümkün olduğu hallerde, yaklaşık maliyet her bir kısım için ayrı ayrı olmak üzere işin tamamı dikkate alınarak hesaplanır.
(4) İhale konusu işte kullanılacak malzeme, araç, teçhizat, makine ve ekipman gibi unsurların idare tarafından verilmesi durumunda; yaklaşık maliyet, bu unsurların bedeli hariç tutularak hesaplanır ve bu unsurların listesi yaklaşık maliyet hesap cetvelinin ekine konulur.
(5) İhale komisyonu tarafından yaklaşık maliyet teklif fiyatları ile birlikte açıklanır. Pazarlık usulü ile yapılan ihalede ise yaklaşık maliyet, son yazılı fiyat teklifleri ile birlikte açıklanır. Bu aşamadan önce yaklaşık maliyet açıklanamaz ve ilan edilemez.
…” hükmü,
Aynı Yönetmelik’in “Yaklaşık maliyetin hesaplanmasına esas miktar ve fiyatların tespiti” başlıklı 8’inci maddesinde “(1) İdareler, yaklaşık maliyetin hesaplanabilmesi için öncelikle ihale konusu hizmeti oluşturan iş kalemlerini veya gruplarını ve bunlara ilişkin miktarları tespit ederler. Bu amaçla, idare tarafından gerek duyulduğunda, aşağıda belirtilen esas ve usuller çerçevesinde miktar araştırması da yapılabilir.
(2) Yaklaşık maliyete ilişkin fiyatların tespitinde;
- a) Kamu kurum ve kuruluşlarınca işin niteliğine göre belirlenmiş fiyatlar,
- b) İhaleyi yapan idare veya diğer idarelerce gerçekleştirilmiş aynı veya benzer işlerdeki fiyatlar,
- c) İlgili odalarca belirlenmiş fiyatlar,
ç) İhale konusu işi oluşturan iş kalemlerine veya gruplarına ilişkin olarak piyasadan yapılacak fiyat araştırması kapsamında elde edilecek fiyat tekliflerinin aritmetik ortalaması alınmak suretiyle ya da konusunda uzman bilirkişi ve ekspertizlerden soruşturularak oluşturulan fiyatlar,
…
Esas alınır.
(3) İdareler yaklaşık maliyete ilişkin fiyatların tespitinde, (a), (b), (c), (ç) ve (d) bentlerinde belirtilen fiyatların birini, birkaçını veya tamamını herhangi bir öncelik sırası olmaksızın kullanabilirler.
(4) Fiyat araştırması için yapılan çalışmalarda fiyat sorulacak kişi ve kuruluşlara yazılan yazıda fiyatı tespit edilecek iş grubu veya iş kaleminin ayrıntılı özelliklerine yer verilir. Fiyat istenecek kişi ve kuruluşlara aynı koşulları taşıyan yazılarla başvurulur ve fiyatlar KDV hariç istenir. İstenen özellikleri taşımayan veya gerçek piyasa rayiçlerini yansıtmadığı düşünülen fiyat bildirimleri ve proforma faturalar değerlendirmeye alınmaz ve buna ilişkin gerekçeler yaklaşık maliyet hesap cetvelinde gösterilir.
(5) Özelliği bulunan hizmet alımlarında; önceki yıllarda bitirilmiş benzer nitelikteki işlerde oluşan fiyatların piyasa fiyatları ile karşılaştırılması suretiyle bulunan fiyatlar veya benzer nitelikteki hizmetlerde uzmanlık ve deneyimini kanıtlamış kamu ve özel sektör kuruluşları ile gerçek kişilerden soruşturularak oluşturulan fiyatlar kullanılabilir. Yapılan her türlü araştırmaya rağmen fiyatın tespit edilemediği veya tespit edilen fiyatların rayiçleri yansıtmadığının anlaşıldığı durumlarda; idarece re’sen fiyat belirlenir ve gerekçesi yaklaşık maliyet hesap cetvelinde gösterilir.” hükmü,
Aynı Yönetmelik’in “Yaklaşık maliyetin hesaplanması ve güncellenmesi” başlıklı 9’uncu maddesinde “(1) Birim fiyat üzerinden teklif alınan ihalelerde;
- a) Her bir iş kaleminin miktarını ve gerçekleştirilmesine ilişkin şartları gösteren bir cetvel hazırlanır. Bu cetvelde her bir iş kaleminin adı, birimi, birim fiyatı ve bu fiyata dahil olan maliyetler ile varsa diğer unsurlar gösterilir.
- b) Birim fiyata dahil olan maliyetler, iş kalemi ile ilgili bütün unsurları içerecek şekilde düzenlenir ve bu iş kalemine dahil olmayan başka giderler öngörülmez…
(3) Hizmetin gerçekleştirilmesi için gerekli olan iş kalemlerine veya iş gruplarına ilişkin miktarların tespit edilen fiyatlarla çarpımı sonucu bulunan tutarların toplanması ile elde edilen genel toplam tutar, sözleşme giderleri ve genel giderler ile KDV hariç olarak belirlenir. Bulunan bu tutara işin niteliği dikkate alınarak % 7 oranını geçmemek üzere yüklenici kârı eklenir. Bu tutar, kâr hariç belirlenen genel toplam tutar üzerinden hesaplanan sözleşme giderleri ve genel giderler ile toplanarak yaklaşık maliyet hesaplanır. Buna ilişkin hesap cetveli hazırlayanlarca imzalandıktan sonra, ihale onay belgesinin ekine konularak ihale yetkilisine sunulur. Yüklenici için öngörülen kar tutarının bu cetvelde gösterilmesi zorunludur.
(4) Yaklaşık maliyetin, hesaplandığı tarihten itibaren ihalenin ilk ilan veya davet tarihine kadar güncelliğini kaybettiği durumlarda, işi oluşturan unsurlara ilişkin maliyetler idarelerce, endeks üzerinden güncellenir.
(5) Asgari ücret ve diğer işçilik maliyetlerinde ilgili mevzuatından kaynaklanan değişiklikler nedeniyle yaklaşık maliyetin ihale tarihine kadar geçen sürede değişikliğe uğradığının belirlenmesi durumunda, gerekçesi belirtilmek suretiyle ihale komisyonu tarafından, bu maliyetler dikkate alınarak yaklaşık maliyet güncellenir.” hükmü,
İhaleye ait İdari Şartname’nin “İhale konusu işe ilişkin bilgiler” başlıklı 2’nci maddesinde “2.1. İhale konusu hizmetin;
- a) Adı: 2 KISIM, 501 TAM SEFER, 48 BÜYÜK OTOBÜS (45 KİŞİLİK) VE 28 KÜÇÜK OTOBÜS (27 KİŞİLİK) PERSONEL SERVİS ARACI KİRALAMA
- b) Miktarı ve türü: 501 tam sefer; 1’inci kısım için 24 büyük otobüs(45 Kişilik),14 küçük otobüs (27 Kişilik)toplam 1251 Km. ve 2’nci kısım için 24 büyük otobüs(45 Kişilik),14 küçük otobüs(27 Kişilik)toplam 1779 Km personel servis aracı kiralanması hizmet alımı işidir.
Ayrıntılı bilgi idari şartnamenin ekinde yer almaktadır.
- c) Yapılacağı yer: Hv.K.K.lığı Şehit Hv.Ulş.Er Ali ÖZTAŞ araç platformu (Bakanlıklar/Ankara) ile sözleşme tasarısında detayları belirtilen güzergahlar arası gidiş ve dönüş
ç) Bu bent boş bırakılmıştır.” düzenlemesi,
Anılan Şartname’nin “Teklif fiyata dahil olan giderler” başlıklı 25’inci maddesinde “25.1. Sözleşmenin uygulanması sırasında yapılacak ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderleri teklif fiyata dahildir.
25.2. 25.1. maddesinde yer alan gider kalemlerinde artış olması ya da benzeri yeni gider kalemlerinin oluşması hallerinde, teklif edilen fiyatın bu tür artış ya da farkları karşılayacak payı içerdiği kabul edilir. Yüklenici, bu artış ve farkları ileri sürerek herhangi bir hak talebinde bulunamaz.
25.3. Teklif fiyata dahil olan diğer giderler aşağıda belirtilmiştir:
25.3.1.
25.4. Sözleşme konusu işin bedelinin ödenmesi aşamasında doğacak Katma Değer Vergisi (KDV), ilgili mevzuatı çerçevesinde İdare tarafından yükleniciye ayrıca ödenir.
25.5. Bu madde boş bırakılmıştır.” düzenlemesi yer almaktadır.
02.11.2018 tarihli şikâyete konu 2’nci kısma ait kesinleşen ihale komisyonu kararına göre, açık ihale usulüyle yapılan ihaleye 7 isteklinin teklif verdiği, bu isteklilerden Güldenler Tur. Taş. Nak. İnş. San. Tic. Ltd. Şti. ve Öz Üstün Tur. Taş. İnş. San. Tic. Ltd. Şti.nin sunmuş oldukları iş deneyim belgeleri İdari Şartname’de belirtilen asgari tutarı sağlamadığı için anılan isteklilerin tekliflerinin değerlendirme dışı bırakıldığı, ihalenin Etimesgut Seyahat İnş. Tur. Ltd. Şti. üzerinde bırakıldığı görülmüştür.
İdare tarafından Kuruma gönderilen ihale onay belgesi ve eki yaklaşık maliyet hesap cetveli ile yaklaşık maliyetin tespitine yönelik belgeler incelendiğinde;
İhale konusu işin 2 (iki) kısımdan oluştuğu, şikâyete konu olan 2’nci kısmın yaklaşık maliyetinin 11.760.804,66 TL olmak üzere toplam yaklaşık maliyetinin 23.006.066,29 TL olarak belirlendiği,
2’nci kısmın yaklaşık maliyet hesap cetveli incelendiğinde; anılan cetvelin 38 kalemden oluştuğu, söz konusu iş kalemlerine ilişkin açıklamalarda iş kalemi bazında hizmetin gerçekleştirileceği aracın çeşidi, km bilgisi ve güzergâhı bilgilerinin belirtildiği, ayrıca tüm araçların tam sefer yapacağı bilgisine yer verildiği ve %10 oranında yüklenici kârının öngörüldüğü görülmüştür.
İhale onay belgesinin ekinde yer verilen yaklaşık maliyetin hesaplanmasına dayanak teşkil eden belgeler incelendiğinde ise, idare tarafından Ankara Servis Aracı İşletmeleri Esnaf Odası ile Ankara Ticaret Odası’na yaklaşık maliyete esas fiyatların belirlenmesi amacıyla yazı yazıldığı, bahse konu yazılara verilen cevaplarda ihale konusu iş kapsamında belirlenen birim fiyatlara (Otobüs (36 ve üzeri) kalkış ücreti 282,00 TL, km ücreti 3,10 TL, midibüs (26-35) kalkış ücreti 249,00 TL, km ücreti 2,60 TL vb.) yer verildiği,
Ayrıca, ihale konusu işi oluşturan iş kalemlerine ilişkin olarak alım konusu iş ile iştigal eden, başvuru sahibinin de aralarında olduğu, 5 (beş) firmadan fiyat araştırması yapıldığı, söz konusu firmalara “HV.K. Komutanlığı KH.DES.KT. Grup Komutanlığı Yaklaşık Maliyet Araştırma Tutanağı 1. Kısım/2.kısım”, “Personel Servis Aracı Kiralanması Hizmet Alımı ile İlgili İdari Şartnamede Yer Alacak Hususlar” ve şikâyete konu ihaleye ait Teknik Şartname’nin gönderildiği görülmüştür.
İdare tarafından, fiyat teklifi alınan firmalardan Çetinkaya Turzm Tic. Ltd. Şti ile başvuru sahibi Alemsa Turizm Seyahat Taşı. Tem. Otom. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin fiyat tekliflerinin diğer firmaların verdiği fiyat tekliflerine oranla yüksek olduğu için ortalamaya dahil edilmediği ve anılan firmalar dışında kalan 3 (üç) firmanın fiyat teklifleri ile Ankara Servis Aracı İşletmeleri Esnaf Odasının göndermiş olduğu 2018 yılı standart fiyat listesinin araçların büyüklüğü, yıllık sefer sayısı ve günlük yapılan mesafelere göre hesaplanarak oluşturulan birim fiyatların aritmetik ortalaması alınmak suretiyle şikâyete konu 2‘nci kısma ilişkin yaklaşık maliyetin belirlendiği anlaşılmıştır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 9’uncu maddesinde hizmet alımı ihalelerinde, ihale yapılmadan önce idarece, her türlü fiyat araştırması yapılarak katma değer vergisi hariç olmak üzere yaklaşık maliyetin belirleneceği ve dayanaklarıyla birlikte bir hesap cetvelinde gösterileceği, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 8’inci maddesinde idarelerin, yaklaşık maliyetin hesaplanabilmesi için öncelikle ihale konusu hizmeti oluşturan iş kalemlerini veya gruplarını ve bunlara ilişkin miktarları tespit edecekleri ve bu amaçla, idare tarafından gerek duyulduğunda, madde hükmünde belirtilen esas ve usuller çerçevesinde miktar araştırması yapılabileceği, yaklaşık maliyete ilişkin fiyatların tespitinde ise Kamu kurum ve kuruluşlarınca işin niteliğine göre belirlenmiş fiyatları, ihaleyi yapan idare veya diğer idarelerce gerçekleştirilmiş aynı veya benzer işlerdeki fiyatlar, ilgili odalarca belirlenmiş fiyatlar veya ihale konusu işi oluşturan iş kalemlerine veya gruplarına ilişkin olarak piyasadan yapılacak fiyat araştırması kapsamında elde edilecek fiyat tekliflerinin aritmetik ortalaması alınmak suretiyle ya da konusunda uzman bilirkişi ve ekspertizlerden soruşturularak oluşturulan fiyatların birini, birkaçını veya tamamını herhangi bir öncelik sırası olmaksızın kullanabileceği hüküm altına alınmıştır. Ayrıca fiyat araştırması için yapılan çalışmalarda gerçek piyasa rayiçlerini yansıtmadığı düşünülen fiyat bildirimleri ve proforma faturaların değerlendirmeye alınmayacağı ve buna ilişkin gerekçelerin yaklaşık maliyet hesap cetvelinde gösterileceği belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, idare tarafından şikâyete konu 2’nci kısma ilişkin yaklaşık maliyet tespitinin, ilgili odalarca belirlenmiş fiyatlar ile ihale konusu işi oluşturan 38 iş kalemine ilişkin olarak piyasa fiyat araştırması kapsamında elde edilen fiyat tekliflerinin aritmetik ortalaması alınmak suretiyle yapıldığı, fiyat araştırması kapsamında fiyat teklifi istenilen firmalara ihale dokümanında yer alacak bütün hususların belirtildiği dokümanının gönderildiği ve ihale dokümanında yer alan tüm hususlar dikkate alınarak teklif verilmesinin istenildiği, fiyat teklifi veren 2 (iki) firmanın fiyat teklifinin değerlendirmeye alınmadığı ve bu hususa ilişkin gerekçenin yaklaşık maliyet hesap cetvelinde gösterildiği belirlenmiştir.
Başvuru sahibinin şikâyet başvurusu üzerine idare tarafından verilen cevapta da görüldüğü üzere, anılan firmalara gönderilen “Personel Servis Aracı Kiralanması Hizmet Alımı ile İlgili İdari Şartnamede Yer Alacak Hususlar” başlıklı doküman ve şikâyete konu ihaleye ait Teknik Şartname’de yer alan hususlar doğrultusunda şikâyete konu ihaleye ait ihale dokümanının oluşturulduğu, söz konusu dokümanda yaklaşık maliyetin fiyat tespitine yönelik belirleme yapılırken ihale dokümanı kapsamında yer alan ve taşıma hizmeti için gerekli olan her türlü gider bileşeninin teklif fiyata dahil edilmesi gerektiğinin açık olduğu, bu çerçevede idarenin gider bileşenlerini ayrı ayrı belirtilmesine gerek olmadığı, ihale tarihine kadar geçen sürede yürüklükteki asgari ücret tutarında değişiklik bulunmadığı, bu nedenle Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 9’uncu maddesinin beşinci fıkrası uyarınca yaklaşık maliyetin güncellenmesine gerek olmadığı, iş kalemlerine ilişkin miktarların tespit edilen fiyatlarla çarpımı sonucu elde edilen genel toplam tutarda aritmetik hata olmadığı belirlenmiştir.
Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 9’uncu maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, yaklaşık maliyet hesabına sözleşme ve genel giderlerin eklenmesi gerektiği ve ayrıca genel toplama %7 oranını geçmemek üzere yüklenici kârı eklenebileceği anlaşılmakladır. Ayrıca kâr hariç belirlenen genel toplama %7 oranını geçmemek üzere yüklenici kârı eklenebilecektir. Ancak idarenin şikâyete konu 2‘nci kısma ilişkin yaklaşık maliyet hesaplanmasına %7 oranını geçen bir oranda (%10 oranında) yüklenici kârını eklediği ve sözleşme ve genel giderlerin yaklaşık maliyet hesabına dahil etmediği tespit edilmiştir.
Bu kapsamda, idarece hesaplanan genel tutara mevzuat çerçevesinde %7 oranında yüklenici kârı ve sözleşme ve genel giderler eklendiğinde, şikâyete konu 2‘nci kısma ilişkin yaklaşık maliyetin 11.607.593,44 TL’ye ve bu tutar esas alınarak sınır değer tutarının 8.778.480,24 TL’ye tekabül ettiği tespit edilmiştir. Her ne kadar idare tarafından hesaplanan yaklaşık maliyet ile söz konusu veriler çerçevesinde ve mevzuat doğrultusunda hesaplanan yaklaşık maliyet arasında 153.211,22 TL tutarında fark bulunduğu ve idarece kâr oranının yüksek belirlenmesi nedeniyle hesaplanan tutarın sözleşme ve genel giderleri karşılayacak tutarda olduğu, söz konusu farklılığın ihalenin ilanına ilişkin süreleri, ihale usulünün belirlenmesini, yeterlik kriterlerini, sınır değer altında kalan istekli sayısını etkilememesi nedeniyle bahse konu hata esasa etkili bir durum olarak değerlendirilmemesi gerekmektedir.
Sonuç olarak yaklaşık maliyetin hesap sürecindeki işlemlerin Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 8’inci maddesinde belirlenen usule uygun olarak gerçekleştirildiği, Yaklaşık Maliyetin Tespitine İlişkin Yöntemlerden Hangisinin Seçileceği Konusunda İdarenin Takdir Yetkisinin Bulunduğu, mevzuat doğrultusunda hesaplanan yaklaşık maliyet tutarı ile idarece hesaplanan yaklaşık maliyet tutarına ilişkin farklılığın, esasa etkili bir hata olarak değerlendirilmeyeceği hususları birlikte dikkate alındığında, başvuru sahibinin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.
- Published in HİZMET AŞIRI DÜŞÜK, KİK KARARLARI, PERSONEL TAŞIMA